Κυριακή, 4 Μαΐου 2014

Τέχνη: Κριτήριο Αξιολόγησης Β΄ Λυκείου



Η αναγκαιότητα της τέχνης

«Η ποίηση είναι απαραίτητη - θα ήθελα μόνο να ξέρω, γιατί;». Με αυτή τη χαριτωμέ­νη και παράδοξη φράση διαπίστωσε ο παλαιός Γάλλος πρωτοποριακός ποιητής Κοκτώ την αναγκαιότητα της τέχνης. Και είναι πραγματικά εκπληκτικό: αναρίθμητοι άνθρωποι διαβάζουν βιβλία, ακούν μουσική, πηγαίνουν στο θέατρο και στον κινηματογράφο. Για ποιο λόγο; Αν απαντήσει κανείς: αναζητούν διασκέδαση, ξεκούραση, ψυχαγωγία, αυτό είναι μια απάντηση που δεν εξηγεί τίποτε.
Γιατί μας διασκεδάζει, μας ξεκουράζει, μας ψυχαγωγεί, όταν εισχωρούμε σε ένα ξένο έργο και σε μια ξένη μοίρα, όταν ταυτιζόμαστε με ένα μουσικό κομμάτι και έναν πίνακα, με τα πρόσωπα ενός μυθιστορήματος, ενός θεατρικού έργου, ενός φιλμ, όταν συμμετέ­χουμε σε μια τέτοια «μη πραγματικότητα» σαν σε μία εντονότερη πραγματικότητα; Τι παράξενη, μυστηριώδης «ψυχαγωγία» είναι αυτή; Και αν απαντήσει κανείς ότι οι άνθρωποι φεύγουν έτσι από μια μη ικανοποιητική ζωή σε μια πλουσιότερη, σε ένα βίωμα χωρίς κίνδυνο, τότε πρέπει να ρωτήσουμε παραπέρα: γιατί δεν αρκεί η δική τους ύπαρξη, γιατί αυτή η επιθυμία να εξαντλήσουν τη δική τους ανεξάντλητη ύπαρξη σε ξένα πρόσωπα και ξένες μορφές, να κοιτάζουν από τη σκοτεινή αίθουσα στο φως μιας σκηνής, όπου αυτό που είναι μόνο ένα παιχνίδι τούς παρακινεί σε εσωτερική συμμετοχή;
Είναι προφανές ότι ο άνθρωπος θέλει να είναι κάτι παραπάνω από ό,τι είναι μόνο ο εαυτός του. Θέλει να είναι ένας ολόκληρος άνθρωπος. Δεν του αρκεί να είναι μόνο ένα ξεχωριστό άτομο, αλλά απαιτεί να μετατεθεί από την ατέλεια της ξεχωριστής του ύπαρ­ξης σε μια «ολότητα», σε μια πληρότητα της ζωής, την οποία τού την αποστερεί η ατομι­κότητα με τους περιορισμούς της, σε έναν πιο διαφανή και πιο δίκαιο κόσμο, που να έχει ένα νόημα. Αντιστέκεται στο να χάνεται στο πεπερασμένο του, στην εφήμερη και τυχαία ατομικότητα, και επιθυμεί να αναφέρεται σε κάτι που είναι περισσότερο από το εγώ, που βρίσκεται έξω από αυτόν και μολοντούτο τού είναι ουσιαστικό. Διψά να απορροφήσει το περιβάλλον του, να το κάνει δικό του, ποθεί να επεκτείνει το περίεργο και ανήσυχο εγώ ως τους πιο μακρινούς αστερισμούς και τα πιο απόκρυφα βάθη του ατόμου, να ενώσει στα πλαίσια της τέχνης το περιορισμένο εγώ του με μια κοινοτική ύπαρξη, να κοινωνικο­ποιήσει την ατομικότητα του. [...]
Ο πόθος του για συμπλήρωση υποδηλώνει ότι σύμφωνα με τη φύση του είναι κάτι παραπάνω από ξεχωριστό άτομο, από ατομικότητα, ότι αισθάνεται σαν ατελές έργο και μη ολοκληρωμένη δυνατότητα, ότι μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο αν κάνει δικό του αυτό που είναι βίωμα των άλλων, που δυνητικά θα μπορούσε να είναι το δικό του. Η τέχνη εί­ναι απαραίτητο μέσο αυτής της συγχώνευσης του ξεχωριστού ατόμου με το σύνολο, της άπειρης κοινωνικοποίησής του, της συμμετοχής του στα βιώματα, τις εμπειρίες και στις  ιδέες ολόκληρου του ανθρώπινου γένους. [...]
Ήδη ο Αριστοτέλης έβλεπε τη λειτουργία του δράματος στο να «καθαρίζει» την ψυχή, στην «κάθαρση», να υπερνικά το φόβο και τον οίκτο, να απελευθερώνει τον άνθρωπο, να τον σηκώνει πάνω από την τυφλή μοίρα. Το έργο τέχνης αφαιρεί προσωρινά τα «δεσμά» της ύπαρξης, γιατί η τέχνη «δεσμεύει» διαφορετικά από την πραγματικότητα, και αυτή η ελαφρή, όχι διαρκής δέσμευση είναι ακριβώς η ουσία της «διασκέδασης», της ευχαρίστησης που προκαλείται ακόμα και από την τραγωδία. Γι’ αυτήν την αισθητική ευχαρίστηση, για την απελευθερωτική ιδιότητα της τέχνης, λέει ο Μπέρτολντ Μπρεχτ: «Το θέατρό μας πρέπει να προάγει την ευχαρίστηση, τη γνώση, τη χαρά στην αλλαγή της πραγματικότητας».


Απόσπασμα από το βιβλίο του Ερνστ Φίσερ «Η αναγκαιότητα της τέχνης», εκδόσεις Μπουκουμάνη

Ερωτήσεις

Α. Να αποδώσετε την περίληψη του κειμένου σε 80 – 100 λέξεις.
Β1. «Η τέχνη εί­ναι απαραίτητο μέσο αυτής της συγχώνευσης του ξεχωριστού ατόμου με το σύνολο, της άπειρης κοινωνικοποίησής του, της συμμετοχής του στα βιώματα, τις εμπειρίες και στις  ιδέες ολόκληρου του ανθρώπινου γένους». Να αναπτύξετε το περιεχόμενο του παραπάνω χωρίου σε μία παράγραφο 70 – 90 λέξεων.
Β2. «παράδοξη, αναγκαιότητα, βίωμα, εφήμερη, μοίρα». Να γράψετε τα συνώνυμα των παραπάνω λέξεων.
Β3. Να βρείτε τα δομικά στοιχεία και τον τρόπο ανάπτυξης της 2ης παραγράφου.
Β4. Ποια είναι η διαχρονική προσφορά της τέχνης στον άνθρωπο; Να απαντήσετε στο ερώτημα αντλώντας στοιχεία από το κείμενο.
Β5. «Με αυτή τη χαριτωμέ­νη και παράδοξη φράση διαπίστωσε ο παλαιός Γάλλος πρωτοποριακός ποιητής Κοκτώ την αναγκαιότητα της τέχνης».
«Το θέατρό μας πρέπει να προάγει την ευχαρίστηση, τη γνώση, τη χαρά στην αλλαγή της πραγματικότητας».
Να μετατρέψετε τις παραπάνω περιόδους στην παθητική τους σύνταξη.

Γ. Να γράψετε ένα άρθρο στην εφημερίδα του σχολείου σας, όπου θα προσδιορίζετε τα κριτήρια εκείνα που διαφοροποιούν τη γνήσια από την εμπορευματοποιημένη τέχνη (400 – 500 λέξεις).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου